เลขที่ 8 ถนนโพศรี ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี 41000
042246690
udvc@udvc.ac.th

Logistics is ..?

โลจิสติกส์ (Logistics) คืออะไร

                           

โลจิสติกส์ มีต้นกำเนิดมาจากแผนการจัดส่งอาวุธและอาหารในการส่งกำลังบำรุงกองกำลังของกองทัพทหารสหรัฐในสงครามโลก ในปัจจุบันได้แปรเปลี่ยนมาสู่ระบบธุรกิจ โดยมีความหมายถึง ระบบการบริหารที่เกี่ยวข้องกับช่องทางการจำหน่าย การเคลื่อนย้ายและการจัดเก็บวัตถุดิบ สินค้าระหว่างการผลิตสินค้าสำเร็จรูป
และข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องจากจุดเริ่มต้นผ่านขั้นตอนการผลิต และการกระจายสินค้าจนถึงลูกค้าอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล โดยลูกค้าเกิดความพึงพอใจ

เป้าหมายของระบบโลจิสติกส์ คือ การบริหารจัดการข้อมูล คน เครื่องจักร สินค้า เพื่อการจัดส่งสินค้าไปยังสถานที่ที่ถูกต้องในเวลาที่เหมาะสมและมีค่าใช้จ่ายที่ประหยัดที่สุด ปัจจุบันมีการเปิดหลักสูตรการสอนด้านสาขาด้านลอจิสติกส์ในระดับปริญญาตรี โดยมีมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย เป็นสถาบันการศึกษาแห่งแรกที่เปิดสอนในสาขาวิศวกรรมโลจิสติกส์ ในระดับปริญญาตรี และสาขาการจัดการโลจิสติกส์ ในระดับปริญญาโท

วิศวกรโลจิสติกส์ มีหน้าที่อะไร และจะต้องรอบรู้อะไรบ้าง

หน้าที่หลักของวิศวกรโลจิสติกส์ คือ การออกแบบ และวางแผนจัดระบบต่างๆ เช่น ระบบคลังสินค้า ระบบการผลิต ระบบการบรรจุภัณฑ์ ระบบการกระจายสินค้า วางแผนระบบและเครือข่ายการขนส่ง รวมถึง การนำเข้าและส่งออกสินค้าระหว่างประเทศ โดยผสมผสานความรู้ทางด้านวิศวกรรมศาสตร์และบริหารจัดการเข้าไว้ในหลักสูตรเดียวกัน

โครงร่างหลักสูตรวิศวกรรมโลจิสติกส์ ควรจะประกอบด้วยอง์ความรู้อะไรบ้าง

หลักสูตรวิศวกรรมโลจิสติกส์ ควรจะประกอบด้วยองค์ความรู้ 4 หมวด ดังนี้คือ

– Transportation เป็นการศึกษาถึงระบบการขนส่งทั้งหมด ทั้งทางรถไฟ รถบรรทุก ทางนํ้า ทางอากาศ ซึ่งรวมไปถึงระบบขนถ่ายวัสดุ การออกแบบระบบขนส่ง การออกแบบระบบคลังสินค้าและศูนย์กระจายสินค้า วิศวกรโลจิสติกส์จะต้องสามารถเลือกใช้วิธีการต่าง ๆ ในการขนส่งได้อย่างเหมาะสม และสามารถรองรับได้ทั้งคนและสิ่งของ

– Operation and Engineering Management เป็นการศึกษาถึงพื้นฐานทางวิศวกรรม ผนวกกับวิธีว่าจำ ทำ อย่างไร จึงจะประหยัดเวลาการทำ งานและมีต้นทุนการผลิตตํ่าที่สุด มีการขนส่งที่มากที่สุด ระยะทางน้อยที่สุด ค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด และมีประสิทธิภาพสูงสุด วิศวกรโลจิสติกส์จะต้องสามารถวางแผนควบคุมการผลิตวิธีการจัดซื้อจัดหา การจัดการพัสดุคงคลัง และการสืบค้นข้อมูล ฯลฯ

– Marketing and Customer เป็นการศึกษาในเรื่องธุรกิจ การตลาด และวิธีสร้างความสำ พันธ์กับลูกค้า ซึ่งเป็นเรื่องสำ คัญอย่างยิ่ง

– Support เป็นกลุ่มวิชาที่สนับสนุนที่จะทำให้วิศวกรโลจิสติกส์จำเป็นต้องใช้ในการตัดสินใจ เป็นกรอบการทำงานได้แก่ กฎหมายการขนส่งระหว่างประเทศ กระบวนการและวิธีการทางศุลกากร วิธีการนำ สินค้าเข้าและส่งสินค้าออก ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศได้แก่ ระบบคอมพิวเตอร์ ระบบบาร์โค้ด ไมโครชิพ RFID การแลกเปลี่ยนข้อมูล (Electronic Data Interchange) , E-commerce, GPRS ฯลฯ

ตัวอย่างรายวิชาในหลักสูตรปริญญาตรีสาขาวิศวกรรมโลจิสติกส์ ต้องมีคือ …

– ความรู้พื้นฐานด้านโลจิสติกส์และโซ่อุปทาน (Fundamentals of Logistics and Supply Chain)
ความหมายและหลักการจัดการโลจิสติกส์และโซ่อุปทาน คอมพิวเตอร์และสารสนเทศเพื่อโลจิสติกส์ การวางแผนโลจิสติกส์และการจัดการ ความสำคัญของการบริการลูกค้า การจัดการพัสดุและสินค้าคงคลัง การขนส่ง การบรรจุภัณฑ์และการจัดซื้อ และโลจิสติกส์โลก

– ระบบการขนถ่ายวัสดุ (Material Handling System) ศึกษาระบบการขนถ่ายวัสดุ เครื่องมือขนถ่ายวัสดุ สายพานลำเลียง ลูกกลิ้งลำเลียง สกรูลำเลียง โซ่ลำเลียง เครน ลิฟท์ รถเข็น รถลาก รถพ่วง และระบบคอนเทนเนอร์ รวมทั้งการจัดการรับภาระของอุปกรณ์ขนถ่าย

– การออกแบบระบบขนส่งสำหรับโลจิสติกส์ (Logistics Transportation System Design) ศึกษาและวิเคราะห์ระบบการขนส่งทางบก ทางอากาศ ทางทะเล พิจารณาจุดตัดสินใจในการเดินทางเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุดการใช้แบบจำลองเพื่อศึกษาพฤติกรรมของระบบขนส่ง ศึกษาแผนการพัฒนาระบบ และเส้นทางขนส่ง รวมทั้งศึกษากรณีศึกษาจากหน่วยงานจริง

– กฏหมายขนส่ง (Transportation Law) ศึกษาถึงกฏหมาย กฏเกณฑ์ ข้อบังคับการขนส่งสินค้า และบริการทางบก ทางเรือ และทางอากาศ ธรรมเนียมการปฏิบัติและพิธีการนำเข้า ส่งออก ข้อตกลงอนุสัญญาและสนธิสัญญา การขนส่งระหว่างประเทศ รวมทั้งการระงับข้อพิพาททางการขนส่งระหว่างประเทศ

– ระบบและเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับโลจิสติกส์ (Information System and Technology for Logistics) ศึกษาแนวคิดและโครงสร้างการพัฒนาระบบสารสนเทศ เพื่อการบริหารระบบโลจิสติกส์ การวิเคราะห์ ออกแบบ การทดสอบ การนำ ไปใช้งานและการบำรุงรักษาสารสนเทศ การรวบรวมข้อมูล (data Capture) การกำหนดมาตรฐานสินค้า ระบบบาร์โค้ด การแลกเปลี่ยนข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ (EDI) โดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ รวมทั้งการนำระบบการค้าอิเล็กทรอนิกส์ (E – Commerce) มาใช้ในการจัดการโลจิสติกส์

– การจัดการความสัมพันธ์กับลูกค้า (Customer Relationship Management) หลักการและความสัมพันธ์ของการให้บริการลูกค้า บทบาทการบริการลูกค้าขององค์กรในงานโลจิสติกส์ การวางแผนกลยุทธในการสร้างความพึงพอใจให้ลูกค้า

– กฏหมายการค้าและพิธีทางศุลกากร (Trade and Custom Law) ศึกษาถึงระบบและกลไกของระบบการค้าและธุรกิจระหว่างประเทศ กฏหมายระหว่างประเทศ ข้อสัญญา อนุสัญญาของการซื้อขายสินค้า (IMPORT – EXPORT) และบริการระหว่างประเทศ กฏเกณฑ์ของ WTO , GATT, และ EU รวมทั้งเศรษกิจอื่นๆ เช่น ASEAN, NAFTA, AFTA

– ระบบบรรจุภัณฑ์สำหรับโลจิสติกส์ (Packaging System for Logistics) ศึกษาหลักการและ เทคนิคของระบบบรรจุภัณฑ์ หน้าที่และความสำคัญของระบบบรรจุภัณฑ์ในอุตสาหกรรม ศึกษาคุณสมบัติของวัสดุต่างๆ ที่ใช้ในการบรรจุหีบห่อ รวมถึงการวางแผนและวิเคราะห์ระบบบรรจุภัณฑ์โดยเน้นที่การเพิ่มมูลค่า การนำกลับมาใช้ใหม่ และการประหยัดพลังงาน

– การจัดการเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม (Environmental Technology Management) ศึกษาปัญหาและสาเหตุของการเกิดมลภาวะต่างๆ รวมทั้งวิธีป้องกันและจัดการ การดำเนินการโลจิสติกส์ที่คำนึงถึงประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมและสุขอนามัยเช่น การนำกลับมาใช้ใหม่ การกำจัดของเสียอย่างเหมาะสม การใช้บรรจุภัณฑ์ที่ใช้แล้วกลับมาใช้อีก และการประหยัดพลังงาน

– การออกแบบระบบคลังสินค้าและศูนย์กระจายสินค้า (Warehouse and Distribution Center Design for Logistics) ศึกษาแนวทางการบริหารคลังสินค้า และศูนย์กระจายสินค้า การเลือกทำเลที่ตั้งและการวางผังคลังสินค้า และศูนย์กระจายสินค้า การวางผังการใหลของวัสดุ การสร้างแบบจำ ลองในการออกแบบและวิเคราะห์ คลังสินค้าและการกระจายสินค้า

– ระบบจัดซื้อและพัสดุคงคลัง (Purchasing and Inventory System) ศึกษาบทบาทการจัดซื้อจัดหานโยบายการจัดซื้อจัดหาวัตถุดิบ ส่วนประกอบ และสินค้าสำเร็จรูป การคัดเลือกและประเมินผู้จัดส่งสินค้าและวัตถุดิบ การวางแผนการจัดซื้อ รายงานเกี่ยวกับการจัดซื้อ ความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรกับผู้ส่งสินค้าและวัตถุดิบ การหาปริมาณและเวลาของสินค้าคงคลังด้วยวิธีทันสมัย

– การวางแผนเชิงกลยุทธ์สำหรับโลจิสติกส์ (Strategic Planning for Logistic) ศึกษาหลักการแก้ปัญหาและอภิปรายของโลจิสติกส์ สำหรับการวางแผนและการประสานความรู้ในแขนงต่างๆ มาใช้ในการแก้ปัญหาและวางแผน โดยเฉพาะการกำ หนดนโยบายโดยเน้นการเลือกกลยุทธ์ทางธุรกิจ การวิเคราะห์จุดเด่นจุดด้อยของระบบโลจิสติกส์เพื่อให้บรรลุเป้าหมายทางธุรกิจ

เมื่อศึกษาวิศวกรรมโลจิสติกส์จบแล้ว..จะได้อะไร…แล้วไปใช้ทำ อะไร ..?

จากตัวอย่างผู้ที่จบปริญญาตรีสาขาวิศวกรรมโลจิสติกส์ ตามหลักสูตรของมหาวิทยาลัยหอการค้าไทยสามารถขอใบประกอบวิชาชีพวิศวกร ในสาขาวิศวกรรมอุตสาหการได้ ทำ ให้มีโอกาสสามารถทำ งานในโรงงานได้เช่นเดียวกับวิศวกรอุสาหการ ปัจจุบันภาคธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีระบบกระจายสินค้าจำ นวนมากยังขาดแคลนบุคลากรด้านโลจิสติกส์เป็นจำนวนมาก เช่นอุตสาหกรรมค้าส่งค้าปลีก นำ เข้าส่งออก อุตสาหกรรมผลิตนํ้ามัน รถยนต์ ปูนซิเมนต์ อาหารสำ เร็จรูป เป็นต้น

ทำไมโลจิสติกส์กำลังกลายเป็นประเด็นร้อน … ?

จากการศึกษาพบว่า ปัจจุบันต้นทุนด้านโลจิสติกส์โดยรวมของประเทศไทยมีค่าเฉลี่ยสูงถึง 20 – 25 % ของต้นทุนสินค้า นับว่าสูงมาก เมื่อเทียบกับประเทศที่เจริญแล้ว เช่น สหรัฐอเริกา ญี่ปุน ยุโรป มีต้นทุนน้อยกว่า 10 % ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความจำ เป็นในการพัฒนาและปรับปรุงโลจิสติกส์ทั้งด้นการผลิตบุคลากร และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง และในอนาคตอันใกล้นี้ โลจิสติกส์จะเป็นตัวจักรสำ คัญของภาคเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมอย่างแน่นอน เนื่องจากรัฐบาลได้จัดตั้งคณะกรรมการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และได้กำ หนดให้โลจิสติกส์เป็นประเด็นหลักของประเทศ นอกจากนั้นสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ยังประกาศว่า “..ประเทศไทยยังต้องการบุคลากรที่มีความรู้ด้านโลจิสติกส์ ประมาณ 2000 คนต่อปี…”

ประโยชน์ของโลจิสติกส์ คืออะไร…?

ลองคิดง่าย ๆ ถ้าเราเป็นเจ้าของบริษัทค้าส่งที่มีสาขาจำ นวนมาก การมีระบบโลจิสติกส์และระบบสารสนเทศที่ดีแล้ว จะทำ ให้ทราบความต้องการของลูกค้าในแต่ละสาขา การวางแผนการกระจายสินค้าที่ดี ทำให้สามารถลดพื้นที่การจัดเก็บลง สินค้าจากรถบรรทุกจะถูกนำ มาเติมบนชั้นวางสินค้าโดยตรง ลดค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บ การขนย้าย การกักตุนสินค้า และลดปริมาณขนส่งที่ไม่จำ เป็น สิ่งที่กล่าวมาเกิดจากการวางแผนการขนส่งสินค้าจากศูนย์กระจายสินค้าอย่างมีประสิทธิภาพ ฉนั้นโลจิสติกส์ไม่ใช่การขนส่งธรรมดา วิศวกรโลจิสติกส์จะเป็นผู้วิเคราะห์วางแผนให้ไปถึงจุดหมายด้วยต้นทุนถูกที่สุด

ระบบโลจิสติกส์คือ การบริหารจัดการข้อมูลและสินค้าตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงปลายทาง ถามว่าเรามีความจำ เป็นที่ต้องรู้ข้อมูลข้อมูลต้นทาง หรือแหล่งวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตสินค้าหรือไม่ การสอบกลับข้อมูลจนถึงแหล่งวัตถุดิบนั้นจำ เป็นต้องใช้ระบบคอมพิวเตอร์และค่าใช้จ่ายอย่างมากก็จริง แต่ประโยชน์ที่ได้เป็นสิ่งที่เรามองไม่เห็นและมีความสำคัญอย่างมากขอยกตัวอย่างดังนี้ ถ้าโรงงานผลิตแหนมรายหนึ่ง พบว่ามีนิ้วมือคนปนอยู่ในสินค้า หรือพบว่ามีการใช้เนื้อวัวบ้ามาผลิตถามว่าต้องเรียกคืนสินค้าทั้งหมดจากตลาดหรือไม่ คำตอบคือไม่ .. ถ้ามีระบบสอบกลับที่ดี จะทำ ให้ทราบว่าสินค้ามีปัญหานั้นผลิตเมื่อใด เท่าไร ใช้วัตถุดิบจากไหน และถูกส่งไปขายที่ไหนบ้าง ทำให้เราสามารถเรียกคืน เฉพาะสินค้าที่มีปัญหาเท่านั้น หรือแม้แต่ความสูญเสียครั้งใหญ่ที่ภาคใต้ ถ้าเรามีการจัดการโลจิสติกส์ที่ดี ข้อมูลข่าวสารก็ควรส่งถึงผู้เคราะห์ร้ายก่อนเกิดเหตุการณ์ร้าย นอกจากนั้นการสืบกลับข้อมูลต่างๆ ที่มีความถูกต้อง รวดเร็ว ก็คงจะช่วยเหลือผู้ประสบภัยได้รวดเร็วยิ่งขึ้น